Có Bao Nhiêu Giống Mắc Ca Phổ Biến? Đặc Điểm Từng Giống Chi Tiết

Khi tìm hiểu về cây mắc ca — "nữ hoàng của các loại hạt dinh dưỡng", đa số người tiêu dùng chỉ quan tâm đến kích cỡ hạt hay độ béo ngậy của nhân. Tuy nhiên, đối với nhà nông canh tác cũng như những người sành ăn, giống cây trồng chính là yếu tố gốc rễ quyết định đến độ dày của vỏ gỗ, tỷ lệ thu hồi nhân và chất lượng tinh dầu tự nhiên.

Vậy thực tế hiện nay có bao nhiêu giống mắc ca phổ biến? Mỗi giống sở hữu những ưu và nhược điểm hình thái ra sao? Hãy cùng chuyên gia từ Lâm Đồng FarmGo phân tích chi tiết bộ giống mắc ca đầu dòng đang phát triển mạnh mẽ trên dải đất bazan Tây Nguyên ngay sau đây.

1. Phân Loại Sinh Học: Hai Loài Mắc Ca Thương Mại Trên Thế Giới

Dù trên thế giới tồn tại hàng chục phân loài hoang dã thuộc chi Macadamia (họ Proteaceae), nhưng toàn bộ ngành công nghiệp thương phẩm hiện nay chỉ khai thác thương mại dựa trên hai loài thực vật chính:

• Macadamia integrifolia (Mắc ca vỏ nhẵn): Loài này có lá tròn, mép lá ít gai nhọn khi cây trưởng thành, nhân hạt sáng bóng và vỏ nhẵn mỏng. Hạt chứa hàm lượng dầu béo không bão hòa đơn rất cao, hương vị béo ngậy thanh tao, chiếm đến 90% sản lượng hạt nứt vỏ trên toàn cầu. Hầu hết các dòng giống đang trồng tại Việt Nam đều bắt nguồn từ phân loài này.
• Macadamia tetraphylla (Mắc ca vỏ nhám): Cụm lá thường có 4 lá một đốt với nhiều gai răng cưa. Lớp vỏ hạt hơi xù xì, vỏ gỗ khá dày, tỷ lệ đường trong nhân cao hơn nên nhân dễ bị sẫm màu khi nướng sấy nhiệt độ cao.

2. Top 4 Giống Mắc Ca Phổ Biến Nhất Tại Việt Nam & Đặc Điểm Từng Giống

Trải qua nhiều năm nghiên cứu, khảo nghiệm tại các vùng sinh thái cao nguyên như Lâm Hà, Di Linh, Bảo Lộc (Lâm Đồng), các viện nghiên cứu và nhà vườn đã tuyển chọn ra 4 dòng giống ưu việt nhất dưới đây:

2.1. Giống Mắc Ca OC (Overton)

Giống mắc ca OC có xuất xứ từ Úc, được nhập khẩu và đưa vào khảo nghiệm tại Việt Nam. Giống đã được trồng thử nghiệm tại một số vùng Tây Bắc và Tây Nguyên, cho thấy khả năng sinh trưởng, năng suất và khả năng chống chịu sâu bệnh khá tốt. Đây cũng là một trong những dòng giống được quan tâm trong quá trình phát triển vùng trồng mắc ca tại Việt Nam.

Hình 2: Vườn cây Giống Mắc Ca OC phát triển tại Lâm Đồng.

Đặc điểm khí hậu tại Tây Bắc và Tây Nguyên với biên độ nhiệt ngày – đêm tương đối lớn được cho là thuận lợi cho quá trình phân hóa mầm hoa và hỗ trợ khả năng ra hoa, đậu quả của cây mắc ca.

Sau quá trình khảo nghiệm, các chương trình chọn lọc và đánh giá cây đầu dòng được thực hiện nhằm tìm kiếm những cá thể có đặc điểm tốt về sinh trưởng, chất lượng hạt và khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng Việt Nam.

Đặc điểm hình thái và sinh trưởng

• Đặc điểm tán cây: Cây có tán tròn, kích thước tương đối lớn, chiều rộng tán khoảng 5–7 m, chiều cao có thể đạt khoảng 7–8 m. Cành phân bố khá dày, các cành phía dưới có xu hướng hướng xuống. So với mô tả trước đây về cành dẻo dai, cần lưu ý rằng đặc điểm cành của OC được mô tả là tương đối yếu, do đó việc tạo tán và quản lý tải lượng quả có ý nghĩa trong quá trình chăm sóc.
• Đặc điểm lá: Lá có dạng hình giáo ngược. Lá non có màu xanh nhạt, khi trưởng thành chuyển sang xanh đậm. Lá có chiều rộng khoảng 4–5 cm, chiều dài thường dưới 15 cm. Đầu lá tròn, gốc lá nhọn; mép lá hơi vặn xoắn và có gai ở mức vừa phải, tập trung chủ yếu ở phần gốc lá. Cuống lá có chiều dài trung bình.
• Chùm hoa: Chùm hoa tương đối ngắn, thường dưới 15 cm, cụm hoa khá dày và có màu vàng nhạt. Đặc điểm này khác với một số giống có chùm hoa dài và thưa hơn.
• Đặc điểm quả: Quả có dạng hình bầu dục, kích thước lớn, vỏ quả màu xanh đậm và tương đối láng. Đầu quả có mũi to, dài và hơi lệch so với trục cuống. Cuống quả ngắn, khá dày; phần cổ quả phát triển ở mức vừa phải.
• Đặc điểm hạt: Hạt có dạng hình bầu dục, màu nâu vàng, kích thước từ trung bình đến lớn. Khe nảy mầm nhỏ đến trung bình; rốn hạt nhỏ đến trung bình và hơi lồi. Vỏ hạt bóng, bề mặt hơi lồi lõm, có một số vạch hoặc đốm quanh khe nảy mầm và có đường phân cách hạt. Vỏ hạt tương đối dày, trên 2,5 mm.
• Chất lượng nhân: Nhân có dạng hình cầu, phần đầu nhân có mũi nhọn, màu trắng. Theo các thông tin mô tả giống, tỷ lệ thu hồi nhân có thể đạt khoảng 35–40% trong điều kiện phù hợp. Nhân có kích thước tương đối lớn, hàm lượng chất béo cao và hương vị béo đặc trưng, phù hợp cho các sản phẩm hạt mắc ca sấy và dầu mắc ca.

Đánh giá tổng quan về giống OC

Mắc ca OC có những đặc điểm đáng chú ý như tán lớn, quả kích thước lớn, hạt trung bình đến lớn, nhân màu trắng và tỷ lệ thu hồi nhân tương đối cao. Khả năng thích nghi của giống cần được đánh giá cụ thể theo từng vùng sinh thái, điều kiện đất, khí hậu và kỹ thuật canh tác.

Đối với vùng Tây Nguyên và Lâm Đồng, việc lựa chọn giống không nên chỉ dựa vào kích thước hạt mà cần xem xét đồng thời khả năng sinh trưởng, thời điểm ra hoa – đậu quả, năng suất thực tế, tỷ lệ thu hồi nhân, chất lư

2.2. Giống Mắc Ca 246 (Bea 246 / Keauhou)

Giống 246 là giống cây "con cưng" của các vùng trồng có biên độ nhiệt ngày đêm chênh lệch rõ rệt như Lâm Hà hay Di Linh.

• Đặc điểm sinh trưởng: Cây sinh trưởng nhanh, tạo bộ khung cành vững chắc. Điểm đặc trưng là tỷ lệ đậu chùm quả rất sai, chùm quả dài lúc lỉu.
• Đặc điểm hạt: Vỏ hạt mỏng hơn so với nhiều giống khác, giúp tiết kiệm công đoạn và lực khi cưa rãnh nứt vỏ.
• Chất lượng nhân: Hạt cho nhân to đều, màu trắng kem đẹp mắt, tỷ lệ hạt đạt chuẩn loại 1 rất cao. Khi thưởng thức, nhân 246 có độ giòn xốp rụm và vị ngọt bùi sâu lắng lưu lại lâu ở vòm họng.

2.3. Giống Mắc Ca 816 (HAES 816)

Nếu coi mắc ca là “nữ hoàng”, thì giống mắc ca 816 (HAES 816) là một trong những giống được quan tâm nhờ đặc điểm cây sinh trưởng khỏe, hình thái tương đối gọn và chất lượng hạt tốt.

• Hình thái cây: Cây có thân và tán phát triển theo dạng thẳng, hình trụ, kích thước trung bình. Khi cây khoảng 10 năm tuổi, chiều cao có thể đạt khoảng 10–11 m, chiều rộng tán khoảng 4–5 m. Phân cành từ hơi thưa đến dày, các cành phía dưới có xu hướng hướng xuống đất. Đặc điểm tán tương đối gọn giúp giống 816 có thể phù hợp với các mô hình bố trí mật độ trồng khác nhau tùy điều kiện canh tác.
• Đặc điểm lá: Lá có dạng bầu dục hẹp, màu xanh đậm, chiều dài khoảng 15–20 cm, chiều rộng khoảng 4–5 cm. Đầu lá tròn, phần gốc hơi nhọn về phía cuống; mép lá gợn sóng vừa phải và có ít gai. Cuống lá tương đối dài.
• Chùm hoa: Cụm hoa thường dài khoảng 20–25 cm, phân bố tương đối thưa. Hoa có màu hồng nhạt hoặc trắng ngà.
• Đặc điểm quả: Quả có dạng hình cầu, kích thước trung bình và bề mặt hơi nhám. Phần đầu quả có mũi nhọn ngắn, tù và hơi lệch so với trục cuống. Cuống quả có chiều dài trung bình, tương đối dày, phần cổ quả rộng và phát triển.
• Đặc điểm hạt: Hạt có dạng tròn, màu nâu vàng, kích thước trung bình. Khe nảy mầm từ nhỏ đến trung bình, rốn hạt nhỏ và phẳng. Bề mặt vỏ hạt có các điểm lồi lõm nhẹ, ít đốm và có gờ phân cách. Vỏ hạt tương đối dày, trên 2,5 mm, đây là đặc điểm cần lưu ý khi đánh giá đặc tính của giống.
• Phẩm chất nhân: Nhân có dạng hình cầu, màu vàng nhạt. Trong thực tế, chất lượng nhân còn phụ thuộc vào điều kiện đất đai, khí hậu, tuổi cây, chế độ chăm sóc, thời điểm thu hoạch và quy trình sau thu hoạch. Vì vậy, không nên đồng nhất đặc điểm của giống với chất lượng của mọi lô hạt thương phẩm.

Hình 4: Hình ảnh giống mắc ca 816 (HAES 816)

Mắc ca 816 (HAES 816) nổi bật ở hình thái cây thẳng, tán dạng trụ tương đối gọn, quả và hạt có hình dạng đặc trưng, cùng đặc điểm nhân màu vàng nhạt. Đây là một trong những giống mắc ca được sử dụng trong sản xuất và nghiên cứu phát triển vùng trồng mắc ca.

Lưu ý: Các thông số về chiều cao, đường kính tán, kích thước lá, hoa, quả và hạt là các đặc điểm mô tả giống trong điều kiện nhất định; thực tế có thể thay đổi theo vùng sinh thái và kỹ thuật canh tác.

2.4. Giống Mắc Ca QN1 (Queensland Nut 1)

QN1 (Quế Nhiệt 1) là giống mắc ca có nguồn gốc từ Trung Quốc, được du nhập vào Việt Nam từ đầu những năm 2000. Sau quá trình trồng khảo nghiệm tại Tây Bắc và Tây Nguyên, giống cho kết quả tương đối tốt về khả năng sinh trưởng và thích nghi. Từ nguồn vật liệu này, các chương trình chọn lọc, đánh giá cây đầu dòng được triển khai nhằm lựa chọn những cá thể có đặc điểm tốt về sinh trưởng, chất lượng hạt và khả năng chống chịu sâu bệnh, phù hợp hơn với điều kiện khí hậu, đất đai tại Việt Nam.

Hình 5: Giống mắc ca Quế Nhiệt viết tắt ( Mắc ca QN1 ) 

Đặc điểm cây và khả năng canh tác

• Hình thái cây: Cây có dạng thẳng hình trụ, tán ở mức trung bình, chiều rộng khoảng 4–5 m. Trong điều kiện phù hợp, cây có thể đạt chiều cao khoảng 10–11 m sau 8 năm. Cành phân bố khá dày và khỏe, tạo bộ khung tán tương đối chắc.
• Đặc điểm lá: Lá có dạng bầu dục, màu xanh nhạt. Chiều rộng trung bình khoảng 4 cm, chiều dài khoảng 15–20 cm. Đầu lá và gốc lá đều nhọn, mép lá có răng thưa, cuống lá dài trung bình.
• Chùm hoa: Chùm hoa có chiều dài trên 20 cm, cụm hoa tương đối dày, hoa có màu trắng ngà.
• Đặc điểm quả: Quả có dạng hình ô van, kích thước từ trung bình đến lớn. Vỏ quả màu xanh đậm, bề mặt hơi xù xì. Đầu quả có mũi nhọn dài và lệch so với trục cuống. Cuống quả dài trung bình, khá dày; phần cổ quả phát triển.
• Đặc điểm hạt: Hạt gần hình cầu, hai đầu hơi nhọn, màu nâu và có kích thước trung bình. Khe nảy mầm từ trung bình đến lớn; rốn hạt lớn và phẳng. Vỏ hạt bóng, hơi lồi lõm, có gờ phân cách. Độ dày vỏ hạt khoảng 2–2,5 mm.

Hạt mắc ca QN1

• Đặc điểm nhân: Nhân có dạng hình cầu, phần đầu có mũi nhọn, có đường viền phân cách nhân và có màu trắng ngà.

Khả năng chống chịu và giá trị hạt

QN1 được đánh giá là giống có khả năng sinh trưởng và thích nghi khá tốt trong một số vùng trồng mắc ca tại Việt Nam, đồng thời được lựa chọn, đánh giá theo hướng nâng cao khả năng chống chịu sâu bệnh.

Trong thực tế sản xuất, mức độ sâu bệnh và khả năng chống chịu của cây vẫn phụ thuộc vào vùng sinh thái, tuổi cây, điều kiện đất đai, chế độ chăm sóc và áp lực sâu bệnh từng mùa vụ. Vì vậy, không nên xem đặc tính giống là khả năng miễn nhiễm hoàn toàn với sâu bệnh.

Về sản phẩm hạt, QN1 có quả từ trung bình đến lớn và hạt có kích thước tương đối đồng đều trong điều kiện canh tác phù hợp. Tỷ lệ hạt kích thước lớn, tỷ lệ thu hồi nhân và giá trị thương phẩm cần được đánh giá theo từng vườn và từng lô thu hoạch, thay vì áp dụng một tỷ lệ cố định cho toàn bộ giống.

Vùng trồng

QN1 đã được khảo nghiệm và được đề cập là phù hợp với nhiều khu vực trồng mắc ca ở Tây Nguyên và các tỉnh miền núi phía Bắc, trong đó có:

Đắk Lắk, Đắk Nông, Kon Tum, Gia Lai, Lâm Đồng, Tuyên Quang, Cao Bằng, Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Lạng Sơn và Điện Biên.

Đối với Lâm Đồng, việc lựa chọn QN1 cần kết hợp đánh giá điều kiện tiểu vùng, độ cao, nhiệt độ, đất, nguồn nước và khả năng ra hoa – đậu quả thực tế trước khi mở rộng diện tích.

3. Bảng So Sánh Chi Tiết Các Giống Mắc Ca Phổ Biến

4. Vì Sao Nên Trồng Mắc Ca Cây Ghép Thay Vì Cây Thực Sinh (Từ Hạt)?

Khi đầu tư vườn mắc ca, kỹ thuật nhân giống đóng vai trò sống còn đến tương lai của trang trại:

• Cây ghép (khuyến khích 100%): Ghép chồi từ các cây mẹ đầu dòng thuần chủng (OC, 246, 816, QN1) lên gốc ghép khỏe. Cây con sẽ giữ trọn vẹn đặc tính ưu tú của cây mẹ, chỉ mất 3 đến 4 năm là bắt đầu cho quả bói, đồng thời bước vào thời kỳ kinh doanh ổn định năng suất từ năm thứ 7 đến năm thứ 10.
• Cây trồng từ hạt (thực sinh): Thời gian sinh trưởng kéo dài tới 6 đến 8 năm mới có trái. Hơn thế nữa, thụ phấn chéo tự nhiên khiến cây con bị phân ly tính trạng mạnh, tỷ lệ hạt nhỏ, lép hoặc vỏ quá dày rất lớn, gây rủi ro kinh tế nặng nề.

5. Các Câu Hỏi Thường Gặp Về Giống Mắc Ca (FAQ)

6. Lời Kết

Hiểu rõ các giống mắc ca phổ biến như OC, 246, 816 hay QN1 giúp bà con nông dân có định hướng đầu tư vùng trồng chuẩn xác, đồng thời giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về nguồn gốc và giá trị của từng mẻ hạt mộc. Lựa chọn hạt dinh dưỡng chuẩn giống, chế biến mộc tại xưởng Lâm Đồng FarmGo chính là quyết định sáng suốt để bảo vệ sức khỏe và trải nghiệm trọn vẹn tinh hoa cao nguyên.